De Horatiėrs en Curiatiėrs

Deze legende is voornamelijk overgeleverd door de Romeinse geschiedschrijver Livius en zou zich hebben afgespeeld in de tijd van koning Tullus Hostilius:

1. Aanhoudende conflicten tussen Rome en Alba Longa over de grenzen van de akkers en de roof van vee (schapen) dreigden uit te monden in oorlog.
2. De koning van Alba Longa, Mettius Fufetius, stelde voor een grote strijd te voorkomen om de Etrusken, de gezamenlijke vijand, niet te laten profiteren.
3. Toevallig waren in beide legers twee drielingenbroers van gelijke leeftijd en sterkte: de Horatiėrs (Romeinen) en de Curiatiėrs (Albanen). Een zwaardgevecht tussen de broers zou beslissen over de macht en de winnaar zou vreedzaam over het andere volk heersen.
4. Twee Horatiėrs sneuvelden en de drie Curatiėrs raakten gewond. De overgebleven Horatiėr, Publius, wist de groep te ontlopen om de Curatiėrs daarna één voor één te doden.
5. De Romeinen haalden Publius Horatius met gejuich de stad in maar zijn zusje jammerde want zij was verloofd met één van de gedode Curiatiėrs .
6. Deze reactie wekte de woede van Horatius en hij doorboorde haar met zijn zwaard.
7. Horatius werd voor het gerecht gebracht en de koning liet de zaak over aan het oordeel van het volk. De vader van de beklaagde riep dat zijn dochter terecht was gedood en smeekte hem niet nog eens van zijn overgebleven kind te beroven. De burgers spraken de jongeman vrij.